Is covid 19 jouw baanbreker

Schatmakers jagen maatschappelijk ondernemerschap aan. Dankzij maatschappelijk ondernemerschap ontstaat een effectieve samenwerking tussen overheid markt en gemeenschap.

Is Covid-19 jouw baanbreker?

Door Jeroen den Uyl 29 september 2020

Ik ontmoet veel mensen die een ander beroep aan het zoeken zijn. Ook mensen die een ander deel van hun baan herwaarderen. De meesten hebben enerzijds een gevoel van verlies, maar ook hoop dat zij een nieuwe invulling gaan vinden.

Zo kwam ik Michel tegen, een geluid- en lichttechnicus die in de horeca en leisure werkte. Hij houdt van soundscapes en verlichting omdat het sfeer verhoogt. Covid-19 zal nog jaren impact hebben op zijn branche. Dus studeert hij nu elektrotechniek en loopt hij mee met een SMART-HOME specialist. Want in toenemende mate kunnen mensen in hun eigen huis sfeer maken met licht en geluid. Michel wil en kan daar zijn passie in kwijt, zo pakt Michel zijn carrière switch op.

Of Nicole, zij is ex-directeur van een grote zorginstelling. Zij raakte haar baan kwijt vlak voor de lock down. En die gaf haar in het begin weldadige rust. Ze had hard gewerkt in de tijd ervoor. Maar het werd snel onrustig. Wat wil Nicole nu echt. Nu Covid19 als een kanarie in de kolenmijn aangeeft dat er veel gaat veranderen, wat is dan wijs te doen? Kan ze luisteren naar wat haar roept en daar meer aandacht aan geven.

En dan Erica. Zij geeft zorg aan dementerende ouderen als PGB-er en geeft ook Biodanza voor ouderen. Zij gelooft in haar toegevoegde waarde juist voor deze doelgroep, maar Covid-19 legt een klamme deken over haar werk. Hoe gaat zij om met haar gevoel van verlies, iets wat haar tot nu toe heeft lamgelegd? Wat zijn de ingrediënten van haar passie die nog wel kunnen of met een andere twist? Dat inzicht geeft haar weer flow en moed om de draad op te pakken.

En jij? Herken je dit bij jezelf? Of ken jij mensen in je omgeving waar Covid-19 een baanbreker is? Deze drie verhalen staan voor de mensen die meedoen aan de eendaagse trainingen Corona en jij?. Met de training kan je een grote stap zetten naar een nieuwe invulling van je werk, dat je (professionele) identiteit weer versterkt.

Laten we de effecten van Covid-19 op professionals niet onderschatten. Met Corona en jij? leggen we een gezonde en duurzame basis voor een actieve mensen die leiding houden op hun eigen toekomst.

Wil je meer weten over Corona en jij? https://maatschappijenleiderschap.nl/aanbod/#Corona

Energietransitie vergt onderzoek in breed perspectief

Schatmakers jagen maatschappelijk ondernemerschap aan. Dankzij maatschappelijk ondernemerschap ontstaat een effectieve samenwerking tussen overheid markt en gemeenschap.

Energietransitie vergt onderzoek in breed perspectief

Door Jeroen den Uyl 31 augustus 2020

Maandag 24 augustus 2020 werd het rapport Woonlastenneutraal Koopwoningen Verduurzamen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en de Amsterdam School of Real Estate (ASRE) openbaar. Deze onderzoeksbureaus geven in dat rapport aan dat investeren in de verduurzaming van particuliere woningen nauwelijks renderend is te maken. Met name voor de kleinere huishoudens met een beperkte energielast. Het rapport verdient een weerwoord, want het deugt niet… zeker niet in de stad Amsterdam waar bestuurders en de gemeenschap met de Donut Economy alle thema’s van duurzaamheid willen raken.

Enge visie van onderzoeksbureaus
Op zich is het prima dat financiële prikkels die huiseigenaren ervaren om hun huis te verduurzamen in beeld worden gebracht. In het rapport zijn echter alleen de directe kosten en opbrengsten vergeleken. En in dát plaatje is een groot deel van de particuliere woningen niet rendabel. De vereniging Eigen Huis noemde dit in het NRC een realitycheck.
Het probleem is dat deze ‘werkelijkheid’ erg nauw en beperkt is. Zo nauw dat dit rapport eigenlijk meteen de prullenbak in kan, want het geeft geen werkelijk beeld van de waarden die de investeringen in vastgoed kunnen hebben.

Breed kijken is beter
Dat doet pijn, niet alleen ons, wij (meer dan 2000) Amsterdammers die werken aan 02025 (in 2025 zal Amsterdam volledig op schone energie draaien), want elk onterecht bezwaar dat ons doel belemmert willen wij in het licht zetten en omkeren. Maar het doet ook pijn voor Kate Raworth, de associated professor van de HvA en internationaal erkend specialist van de integrale economie. Ook zij zal met deze eenzijdige blik niet blij zijn. Zij leert ons immers dat we binnen sociale en fysieke bandbreedtes moeten blijven om een sociaal, economisch en fysiek leefbare planeet te houden. In haar boek Donut Economy stelt zij dat rekenschap moet worden gegeven aan de integraliteit van de interventies. Het één heeft invloed op het ander, ongelijksoortige zaken hangen toch samen. Raworth is niet alleen aan de HvA maar ook sterk aan de gemeente Amsterdam verbonden. Amsterdam wil de eerste Donut-proof stad zijn van de wereld. Ze treedt op als leading lady en als cricical friend voor deze opgave. De energietransitie die 02025 voorstaat, heeft een leidende rol in het Donut-proof maken van de stad.

Samenhang in de breedte
Als je breder kan kijken zie je de meerwaarde van investeringen in vastgoed in andere ‘kokers’ en dan blijkt dat er veel meer met elkaar samenhangt en dat de waarde op een complexer niveau in beeld gebracht kan worden. PBL en ASRE hebben dat nagelaten. Daarom geven wij graag een ander beeld.

De potentiële waarde zit in de breedte. Er is een immense energietransitie gaande en we meten alleen de directe investeringskosten en opbrengsten, terwijl in deze transitie veel andere waarden positief worden beïnvloed.
We noemen hier graag een reeks effecten en mogelijke opbrengsten die niet zijn meegenomen in het rapport. De effecten die kunnen worden bewerkstelligd vergen, overigens wel een goed beleid en juiste aansturing, anders missen we deze meerwaarde. Meerwaarde moet je verdienen.

a. Doorwerking in gedrag
Mensen die milieumaatregelen treffen in hun woning, doen dat waarschijnlijk ook eerder in ander gedrag. Denk aan elektrisch rijden, minder vliegen, geen vlees eten, minder fast fashion etc. mensen helpen in het ene vlak heeft een positief effect op andere vlakken.

b. Buurtbinding verhoogt sociale cohesie en vermindert onveiligheid en zorgkosten
Als mensen in hun huis investeren zullen ze hun huis ook langer bewonen. Daardoor is er meer context met de buurt. Dat verhoogt sociale cohesie en daarmee verlaagt het de onveiligheid en de formele zorgkosten.

c. Werk (mits we dat dan wel organiseren)
Als we het goed organiseren kunnen de investeringen ook opleidingen opleveren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of gering opleidingsniveau. En het kan werk opleveren voor mensen die anders werkloos waren. Dat levert een besparing op in sociale zekerheid en rendement op termijn (hogere belastinginkomsten door werkenden). Het heeft daarnaast een zorgkostenbesparend effect (hogere inkomens correleren met lagere zorgkosten). We zullen dan wel maatregelen moeten treffen om de opdrachtenstroom van particulieren zó te bundelen dat aannemers werklozen hier in kunnen betrekken en opleiden.

d. Minder schulden
Als we het goed regelen vergroot het te creëren inkomen uit energie de kans dat mensen schuldenvrij worden (je kan een pandrecht stichten op de energie-installaties (die waarschijnlijk door een tussenpersoon /-organisatie moeten worden gefinancierd en de gebruiker verpandt zijn afname aan deze organisatie (een energie service company).

e. Samenredzaamheid
Als we het goed organiseren kunnen we mensen verlokken om samen energie op te wekken en samen te werken in een coöperatie o.i.d. Dat geeft saamhorigheid, inkomenszekerheid dan wel diversificatie van inkomensbronnen en daarmee stabielere inkomens en last but not least een verhoogde burgerschapskwaliteit. Dat laatste is belangrijk om mensen te leren daadwerkelijk met elkaar samen te werken, investeringsbeslissingen en andere belangrijke besluiten te nemen en dat zij elkaar weten te vinden en verschillen van inzicht leren te overbruggen.

f. Mee oplossen van lerarentekort
Als je de mensen die hun eigen woning verduurzamen hun verhaal laat vertellen, is dat enthousiasmerend. Het boeit als mensen een idee of ideaal omzetten in een daad. In onze praktijk zien we dat kinderen hier heel vatbaar voor zijn. Zij willen meewerken aan de verduurzaming. In Amsterdam hebben we een Donutday georganiseerd om leerlingen in staat te stellen hun eigen energieomwenteling te organiseren. Dat doen we op dagen dat er lerarentekorten zijn. Zo zorgen we voor zingevende onderwijsdagen waar de particulieren die hun woning al Donut-proof maakten de leerlingen laten vonken.

Gemiste kans en een rebound
Deze brede waarden zien we niet terug in het PBL/ASRE-rapport. Het rapport bekijkt economische waarde alleen in de directe causaliteit. De opstellers begrijpen niet dat als je de omwenteling wil begrijpen, je de waarde ervan breder en integraler moet zien. Dan komen onderwijs, sociale zekerheid, zorg, sociale cohesie en integratie ook aan bod. Wij nemen afstand van het ‘koker’denken en lineaire meten zoals we dat in het rapport zien. Het rapport is daardoor verre van Donut-proof. Dat is een gemiste kans dat de energietransitie geen goed doet.
We omarmen Kate Raworth en haar Donut economy. We laten de oude zekerheiden los. Want die gaan ons niet veel verder brengen in het bewerkstelligen van de Donuteconomie. We roepen de overheid op om als ze werkelijk geïnteresseerd is in de waarde van investeringen in milieumaatregelen deze brede benadering van waarde in het onderzoek te betrekken. Laten we een rebound maken. Graag werken wij als beweging die Amsterdam in 2025 op schone energie wil brengen, daar aan mee. Wij brengen graag onze expertise in die de breedte en de meerwaarde van de energiebeweging laat zien.

Auteurs:
Jeroen den Uyl en Huibert Spoorenberg. Beiden zijn als proces- en inhoudelijke experts verbonden aan de beweging 02025 (Amsterdam op schone energie in 2025). Jeroen den Uyl is oprichter van Schatmakers en helpt partijen samen te werken tussen overheid, markt en gemeenschap en Huibert Spoorenberg helpt als zelfstandige architecten en particulieren met het maken van gezonde, comfortabele en energiezuinige woningen.

Corona als kans: vergemeenschappelijking van de zorg

Schatmakers jagen maatschappelijk ondernemerschap aan. Dankzij maatschappelijk ondernemerschap ontstaat een effectieve samenwerking tussen overheid markt en gemeenschap.

Corona als kans: vergemeenschappelijking van de zorg

Door Jeroen den Uyl 28 mei 2020

Ik werd getriggered. Ik loop er al een tijdje mee. Voor de doorbraak van het Corona-virus verscheen het rapport ‘De Aangekondigde Ondergang’ van de onderzoekscommissie die onderzoek deed naar het faillissement van de twee ziekenhuizen (Slotervaartziekenhuis en IJsselmeerziekenhuizen) in 2018. Het spreekt helder over een falend zorgstelsel waar de patiënt het nakijken heeft gehad.

Marktwerking in de zorg
Het faillissement van het Slotervaartziekenhuis en de IJsselmeerziekenhuizen maakte duidelijk dat het zorgstelsel heeft gefaald. Het centrale element is de marktwerking. Het is een vreemd idee dat ziekenhuizen worden beschouwd als bedrijven die vrijelijk in de markt kunnen opereren, kunnen fuseren of afstoten etc. De economische rationaliteit is de drijfveer terwijl het gaat over mensen die in een regio wonen met een behoefte aan zorg.

Burgers centraal stellen
Dat kan anders. Als we de burgers nu eens echt centraal stellen? En hun het vertrouwen geven dat zij hun zorg zelf kunnen aansturen? Als we burgers serieus zouden nemen, zouden we hun de keus kunnen laten als individu het huidige systeem te blijven te benutten, of hen over te laten springen naar een collectieve variant waar zij als inwoners van een gebied, gezamenlijk het beheer van de ziekenhuiszorg overnemen. Dat noem ik vergemeenschappelijken. In mijn boek “Powerswitch, afscheid van een dikke overheid en een dikke markt” ga ik hier uitgebreid op.

Burgers weten het veel beter dan we denken, als ze zich maar verantwoordelijk weten, dan komt de wijsheid meteen. Als je ze onmachtig en dociel subject ziet en behandelt, dan gaan zich daar naar gedragen. Nobelprijswinnaar Elinor Oström zei het al: beleidsmakers weten echt niet meer dan wat betrokken burgers al weten. Het idee dat kennis op één plek kan bestaan van waaruit beleid wordt geformuleerd, is achterhaald. Dus zet die burgers dan ook in hun kracht en maak ze verantwoordelijk.

Hoe zien die vergemeenschappelijkte ziekenhuizen eruit?
Basisziekenhuizen zoals Slotervaartziekenhuis en IJsselmeerziekenhuizen verzorgen in wezen een regionale zorgfunctie. Door te vergemeenschappelijken halen we de macht weg bij zorgverzekeraars en overheid. De inwoners financieren het ziekenhuis uit eigen zak (hun ziektekostenpremie is daar ruimschoots voldoende voor). Zijn zij qualitate qua lid van het coöperatieve ziekenhuis en daarmee gezaghebbend over het bestuur, het personeel, de kwaliteit etc. Het ziekenhuis verschaft de zorg, de inwoners zijn eigenaar en daarmee in staat invloed te hebben op het zorgaanbod.

De inwoners bepalen het serviceniveau en het kostenniveau. De meting van kwaliteit gebeurt door de inwoners zelf, al of niet uitbesteed aan een keuringsinstituut. En dus bepalen zij hoe dat dicht bij de patiënten staat. Ook informele zorg, mantelzorg, preventieve zorg, zullen door de inwoners in ogenschouw genomen. Het is onderdeel van hun ‘taak’ geworden. Immers ze hebben baat bij lagere kosten. Gezond verstand krijgt meer ruimte. Waar ze bestaande zorg als maatstaf nemen zijn ze daar natuurlijk vrij in.

Deze omkering stelt inwoners van een gebied als Lelystad en omstreken in staat volledig hun eigen zorg samen te bepalen. Zie hieronder het kaartje van het zogenaamde adherentie-gebied van Lelystad.

kaart van zogenaamde adherentie-gebied van Lelystad
Het zogenaamde adherentie-gebied van Lelystad

Onderlinge verzekering
In wezen is de omkering niets anders dan een onderlinge verzekering. De kosten en risico’s van ziekte van elk individu wordt over de mede-inwoners omgeslagen.

Zorgverzekeraars keren terug naar hun ontstaan
Vergemeenschappelijking van de zorg betekent het einde van de huidige zorgverzekeraars. Ooit waren zij zelf een product van zelforganisatie, van onderlinge verzekeringen. Meestal zijn ze zelf het resultaat van een fusie van talloze kleine lokale verzekeraars. Daar zullen ze weer naar terugkeren. Het medisch personeel zal ook een andere inbedding krijgen, terug naar de bedoeling: minder externe verantwoording, uren declareren, bonnetjes bewaren en onnodige passie-bedervende activiteiten. En in plaats daarvan krijgen zij meer direct contact met de klant, de klant die in wezen behalve klant ook eigenaar is. Een betrokken klant zo te zeggen. Dat verandert de zorg-relatie in een meer horizontale relatie.

Morgen starten (in Winterswijk?)
Dit kan morgen starten. Met een paar heldere randvoorwaarden kunnen we inwoners verlokken over te stappen en eigenaarschap te nemen van hun eigen zorg. Zoals ze dat nu al doen voor buurtzorg en ouderenzorg. Uiteraard vraagt dit politiek leiderschap. De Corona-crisis laat zien dat heilige huisjes makkelijk aangetast kunnen worden. En dat is nodig. Want vergemeenschappelijking tast de macht van zorgverzekeraars en vastgoedbezitter en zorgondernemers aan. Voor politieke leiders die de participatiesamenleving hoog hebben is dit een concrete mogelijkheid daar uitvoering aan te geven.

In een vergemeenschappelijkte ziekenhuiszorg voeren inwoners met elkaar het gesprek over wat goede ziekenhuiszorg is. Weg van de markt en weg van de overheid en op weg naar een vitale samenleving waar mensen hun belang in de zorg samen oplossen.

In Winterswijk dreigt het ziekenhuis verschraald te worden. Daar kan inderdaad op korte termijn gestart worden. Met een goed draagvlak van de locatie gemeente gaat dat vast lukken!

Betrokken inwoners, meer draagvlak voor Corona-maatregelen
En ja wat verandert dit aan de huidige Corona-crisis? Als inwoners zich meer beseffen dat hun eigen ziekenhuis ruimte moet maken voor de Corona-zieken, dan is het draagvlak om je aan de regels te houden groter, om te voorkomen dat het zover komt. Dan is het begrip groter dat er prioriteiten worden gesteld en dat daar ieder persoonlijke gedrag en betrokkenheid voor nodig is. Dan wordt de waardering voor de zorgverleners nog groter. Betrokken inwoners verhogen de kwaliteit en waardering voor de zorg.

Jeroen den Uyl – 28 mei 2020

Er is toch ook hoop: 5 kansen in tijden van Corona.

Schatmakers jagen maatschappelijk ondernemerschap aan. Dankzij maatschappelijk ondernemerschap ontstaat een effectieve samenwerking tussen overheid markt en gemeenschap.

Er is toch ook hoop: 5 kansen in tijden van Corona.

Door Zinzi Stasse 22 april 2020

Volgens mij zijn we overal ter wereld geschrokken van COVID-19 en de gevolgen die deze pandemie met zich meebrengt. Natuurlijk klampen we ons vast aan de hoop dat dit snel overwaait. Daarnaast biedt deze periode ook kansen. Zelden zijn we zo één geweest als wereld. We kampen allemaal met dezelfde uitdagingen en bevinden ons op een kruispunt. We worden met enorme vaart verscheurt uit routines en gedwongen om andere patronen aan te nemen. We tapen uit vaatjes waarvan we niet wisten dat we die hadden, worden gedwongen om creatief te zijn en door te zetten. We zijn tot radicale verandering in staat. Hoe zorgen we dat we NIET terugkeren naar business as usual maar deze periode gebruiken als kans om ons te resetten?
Wat moeten we opgeven? Wat moeten we anders doen? Wat verliezen we als we het anders doen en wat winnen we? Waar zijn we bang voor en wat geeft ons energie en hoop? Hoe kunnen we snelle doch gefundeerde keuzes maken en tot uitvoer brengen? Ik vertel in deze blog iets over mijn eigen lockdown ervaring en 5 kansen die ik zie voor een re-set.

Mijn eigen ervaring
Het is inmiddels alweer meer dan een maand geleden dat Rutte de ‘intelligente lock-down’ aankondigde. Laat ik eerst eens beginnen met mijn persoonlijke beleving van deze maand. Waar Corona eerst een virus was dat vooral China en Noord-Italie in de houdgreep had, ik begin maart nog grappen maakte over mensen die geen handen wilden geven, nam de serieusheid van de zaak als snel toe na de persconferentie van het kabinet op 12 maart. Ook bij ons, in het altijd veilige Nederland is het menens. De boodschap werd kracht bijgezet door het aflassen van events, sluiten van kantoren, horeca, scholen. Dit gebeurde nooit eerder op zo’n grote schaal, in zo’n korte tijd. Veel onzekerheid komt binnen korte tijd ook op mij af. Veel onduidelijkheid over het virus, hoe je andere kunt besmetten of zelf besmet kunt raken, wat veilig is en wat niet. Maar ook angst en onzekerheid over de situatie van geliefdes die in het buitenland zitten of in mindere gezondheid verkeren. Onzekerheid over inkomsten, opdrachten die on hold worden gezet. Ik werd ineens hypochonder en kreeg paniek bij ieder kuchje. In krampachtige modus probeerde ik elk artikel te lezen en het nieuws nauwlettend te volgen. Gevoel van ongeloof, als je door een doodstille binnenstad loopt. Iedere ochtend werd ik wakker alsof ik een nachtmerrie had gehad. ‘Is this really happening???’

Naarmate de tijd verstrijkt ondervind ik langzamerhand ook enkele voordelen. Een deken van rust komt over me heen. Rust omdat ik wat minder hoef en moet. Geen haast meer, niet meer hoeven reizen, niet meer ergens op tijd hoeven zijn. Rust in de stad, geen hordes toeristen, minder verkeer. Tijd voor wat echt belangrijk is. Tijd samen met mijn vriend die normaal veel in het buitenland zit voor werk. Tijd om de benenwagen te nemen in plaats van de fiets en eindelijk je buurt, inclusief leuke buren eens goed te waarderen. Zorg voor familie, vrienden, buren. Zorg voor je eigen gezondheid. Ik sport meer dan ooit en ben begonnen met mediteren. Tijd voor hobbies waarvan ik was vergeten dat ik ze had: knutselen, schilderen. Geen ‘fear of missing out’ meer in het weekend, geen schuldgevoel als ik een weekend niks gedaan heb en ik van vrienden hoor welke fantastische festivals en activiteiten ik gemist heb. Deze crisis is voor mij toch ook wel een moment van bezinning en reflectie.

Minder te doen op werkgebied maakt dat je extra veel tijd kunt besteden aan het hier en nu, de beweging die wereldwijd gaande is. Activisten psychologen, virologen, trendwatchers, economen, kunstenaars, velen grijpen deze tijd aan om publiekelijk te beschouwen, analyseren, conclusies te trekken en adviezen te formuleren. Ook ikzelf bespeur een behoefte om gedachtes te ordenen en op papier te zetten. Het is ook wel lekker een beetje houvast te hebben in deze onzekere tijd over waar het heen moet. Dat geeft de mens toch ook hoop. Ik wil in deze blog daarom vooral stilstaan bij kansen die deze crisis ons kan bieden.

5 kansen

1. Solidariteit, van lokaal naar systeem
Hoewel ik me in de eerst week quarantaine heb verbaasd over de lege schappen (die vanuit psychologisch oogpunt vast te verklaren zijn), is het toch de saamhorigheid en solidariteit die veel indruk hebben gemaakt. Ik zie de beelden nog voor me van uitgeput zorgpersoneel met blauwe plekken in hun gezicht van de mondkapjes die ze dagen lang moeten dragen. En het respect vanuit de maatschappij voor de zorghelden. Van balkonapplaus tot aan thirts met hartjes, iedereen maakt een diepe buiging voor het zorgpersoneel dat veel risico neemt om de kwetsbare tot dienst te zijn. Maar ook buiten de ziekenhuizen zorgen we voor elkaar. De kracht van buurtnetwerken wordt goed zichtbaar. Binnen recordtempo popten er platformen uit de grond die vraag en aanbod van initiatieven in de buurt op elkaar afstemden. En wat worden we creatief in crisistijd. Van kaartjes schijven voor eenzame ouderen, tot aan boodschappen doen voor je buren tot aan het supporten van lokale horeca ondernemers. Niks geen homo economicus, de mens is een sociaal wezen dat in crisistijd terug gaat naar een basisinstinct: zorgen voor elkaar. Dat geeft de burger moed en biedt kansen!

De kans zit m natuurlijk in dat deze fantastische lokale solidariteit, breder trekken. Van lokaal naar nationaal naar mondiaal. Van buurt naar systeem. Want leven in chaos en angst is normale gang van zaken voor bewoners van conflictgebieden. Laten we deze crisis aangrijpen ook solidair te zijn met mensen buiten onze eigen gemeenschap en ons te verplaatsen in anderen. En er voor zorgen dat wij hen een warm welkom heten als zij hun eigen land moeten verlaten door crises.

2. Mag het wat minder?
Het dichtgooien van alle poorten, winkels, bedrijven, was enkele weken nog ondenkbaar. Nu is het realiteit en zijn we er na 6 weken al bijna aan gewend. De (winkel)straten zijn leeg en het aantal vliegbewegingen is nog nooit zo laag geweest. We zijn verplicht aan huis gekluisterd en maken ons digitale manieren van werken snel eigen. In China zijn de quick wins van schonere luchten en minder CO2 uitstoot al snel zichtbaar. Ik merk bij mezelf ook een switch in mijn gedrag als consument: wat heb ik nu echt nodig? We gaan toch iets meer terug naar de basis.
Ik hoop dat deze periode van consuminderen, onszelf minder verplaatsen constant, iets is dat we vast kunnen blijven houden. Nu online werken het nieuwe normaal is, we na de crisis onszelf ook wat vaker afvragen: ‘moet ik voor deze meeting nou echt naar Parijs?’ Tuurlijk halen we veel plezier en energie uit mooie reisjes naar het buitenland maar kunnen het er in plaats van 6 ook 3 zijn?

3. Anders kijken naar waarden
Deze pandemie laat ons ook op bijzondere wijze zien dat wij als mens ook onderdeel uitmaken van een planetair ecosysteem. Wij beheren de natuur niet maar zijn slecht een onderdeel. Hoe wij met de natuur samen leven is van invloed op ons welbevinden. We zijn als mensheid niet onsterfelijk. Het eten van wilde dieren aan de andere kant van de wereld heeft desastreuze gevolgen elders.

4. Inrichten van een nieuwe economie
Eerlijk is eerlijk, we leefden al een tijdje in een zeer comfortabele bubbel. Waar je naar de supermarkt loopt voor avocado’s uit Colombia, je op de markt voor een paar euro een jurk uit China koopt en je vaak kosteloos pakjes vanuit de hele wereld aan huis kan laten bezorgen. Internationale ketens zijn veelal onzichtbaar, de schade van een productieproces aan mens en milieu zijn voor consumenten moeilijk te overzien. Toch drukt deze crisis ons binnen sneltreinvaart met de neus op de feiten. Hoe afhankelijk we zijn van een globaal economisch systeem. Denk maar eens aan de schaarste van mondkapjes. Het laat zien hoe we afhankelijk zijn van toeleveringsketens in bijvoorbeeld China. We zouden gebaat zijn bij sterkere meer autonome lokale en regionale economieën.

Het veranderen van economische systemen, iets wat eerst een onmogelijke opgave leek, lijkt nu misschien dichterbij dan gedacht. Nu we eenmaal hardhandig zijn verscheurd uit vaste routines en patronen, nu we steeds meer gewend raken aan leven met onzekerheid, biedt dit wellicht ook een kans. Niets wordt meer als voorheen, dat is een ding wat zeker is. Kunnen we in de “reset-modus” is de grote vraag. Biedt een reset de mogelijkheid om versneld een nieuwe economie op te bouwen die klimaatneutraal, circulair en inclusief is?

5. Rol van de overheid
Om in reset-modus te komen, speelt zowel de consument, de gemeenschap als de ondernemers en de overheid een belangrijke rol. Met dat laatste wil ik afsluiten. We hebben een overheid nodig die lef heeft en die welzijn boven economische welvaart centraal stelt. Wie de persconferenties van ons kabinet de laatste tijd gevolgd heeft, kan de COVID hier al toe heeft aangezet. Nu is het een kwestie van doorpakken.
Naast dat de overheid een belangrijke rol heeft in het voorkomen van pandemieën, door onderzoek en innovatie te stimuleren om onze volksgezondheid te beschermen, heeft de overheid ook een grote rol in het hervormen van de economie. Denk maar eens aan het heffen van belasting. Juist in deze tijd kunnen wij Nederlanders in onze handjes knijpen met een sterke overheid die door onze belastingbijdragen grote klappen kan opvangen. Maar de overheid kan nog meer sturen naar mijn inziens. Een paar ideetjes:

• Eisen stellen aan overheidssteun. In korte tijd – helaas buiten democratische discussie om- maakte het kabinet de beslissing grote bedrijven als KLM te ondersteunen. Bedrijven die niet bepaald voorloper zijn in de transitie naar een duurzame en inclusieve economie. Juist nu het kabinet de klimaatdiscussie ivm coronacrisis wat naar de achtergrond verschuift, zie ik een geweldige kans dit juist te combineren. Waarom kan de overheid geen duurzaamheidseisen stellen aan het geld dat ze beschikbaar stellen? Dat zou toch een geweldige win-win zijn? Het bedrijf krijgt pas staatsteun als het bedrijf zichzelf creatief hervormd om te voldoen aan ambitieuze klimaat afspraken en bedrijven meer in dienst staan van de maatschappij en planeet.

• De top meer belasten. “KLM trekt bonus topman Elbers in en minister Hoekstra juicht toe”. Poeh poeh. Is dit niet omgekeerde wereld in tijden van crisis? Zou onze nationale top niet juist nu salaris kunnen inleveren? Naar het voorbeeld van Nieuw-Zeelandse premier Ardern, die 20 procent van haar salaris inlevert. In plaats van ingetrokken bonussen toejuichen, kan de overheid de allerrijkste in ons land niet wat meer belasten zodat de mensen met 0-urencontracten zo meteen ook hun vaste lasten kunnen betalen?

• Meer waardering voor cruciale beroepen. Deze crisis laat ons goed inzien hoe belangrijk zorg en onderwijs zijn. Helaas kunnen de “zorghelden” van alleen applaus niet leven en biedt deze periode hopelijk kans op herwaarderen van deze beroepen en herzien van de arbeidsvoorwaarden en komen tot passende salarissen.

• Houdt kunst en cultuur in leven. De cultuursector krijgt 300 miljoen staatssteun en de KLM 2 miljard. Bij KLM werken er 30.000, in cultuur 300.00. En dan te bedenken dat wij juist nu in tijden van reset de creatieven zo hard nodig hebben in het vormen van een nieuwe economie.

• Lokale economieën stimuleren. Door het thuisblijven worden wij als burgers al gedwongen om het lokale meer te waarderen en te stimuleren. En dat doen we ook! Massaal kopen we bij lokale ondernemers. De overheid zou een handje kunnen helpen door hen dezelfde steun te geven als de corporates als lokale ondernemers. Om te voorkomen dat kleine kroegen straks vervangen zijn door ketens en lokale boekhandels opgegeten door Amazon en Bol.com. Ook in tijden van wederopbouw biedt het bevorderen van lokale economie kansen. Het organiseren van een lokale kleine voedselketen maakt ons minder afhankelijk van globale, kwetsbare en onoverzichtelijke systemen.

• Basisinkomen invoeren. Dat we juist in deze periode oude systemen kunne loslaten en nieuwe laten toetreden, laat Spanje al mooi zien. Geschat wordt dat in Spanje minstens 1,5 miljoen mensen dankzij de crisis en noodtoestand zonder werk zijn komen te zitten. Omdat niet iedereen in aanmerking komt voor een uitkering in Spanje zijn er al jaren plannen om een basisinkomen in te voeren. Een tool die over de hele wereld wordt gezien als mogelijk antwoord op de groeiende kloof tussen arm en rijk. De huidige situatie in het land heeft deze plannen versneld. Zou er in Nederland ook een experiment mogelijk zijn met basisinkomen als middel voor armoedebestrijding? Wie weet.

• Minder belasting op arbeid, meer op grondstoffen. Die staatskas moet op een gegeven moment weer gevuld gaan worden. Maar hoe is de vraag? Ik zie kansen om juist nu klimaat in de crisisoptelsom mee te nemen. In economische wederopbouw willen we juist stimuleren dat mensen gaan werken en dat vervuilers gaan betalen. De belasting op arbeid is hoog. En daarmee de arbeidskosten. Maar daardoor zijn de salarissen te laag. Een sterke belastingverlaging op arbeid maakt meer handen aan het bed mogelijk, meer onderwijzers voor de klas. Tegelijkertijd zijn CO2 en stikstof in de atmosfeer en plastic in de oceanen laag belast. Maak dus de belastingen van grondstoffen en vervuiling hoger en arbeid lager en stuur zo op een schone planeet.

Slot
Ik weet niet hoe deze crisis zich verder gaat ontwikkelen maar een ding is zeker: het daagt ons allemaal uit op veel verschillende vlakken. Ik ben benieuwd hoe we deze periode later uitleggen aan onze achterkleinkinderen. Hoe maken we van deze fase een verhaal over hoop voor toekomstige generaties?

Corona laat zien dat wanneer we onze verenigen, radicale versnelling en verandering mogelijk is. Onze creativiteit is grenzeloos.
Ik hoop dat deze periode ons bewustzijn op verschillende fronten vergroot, dat we leren van deze periode en onszelf afvragen in welke wereld wil ik leven? Wat kan ik doen? Een betere wereld begint toch bij jezelf.

Maar… You never walk alone!